Kansen voor de industrialisatie van de woningbouw.

Innovaties binnen de bouwwereld komen nu voornamelijk van de toeleverende industrie. De producenten van bouwproducten richten zich bij de ontwikkeling van nieuwe producten op het verlagen van het aantal montage-uren, het bieden van nieuwe oplossingen of bijvoorbeeld het toevoegen van eigenschappen.

Wat is waardecreatie?
Het toevoegen van eigenschappen of functies wordt ook wel waardecreatie genoemd in het geval dat de toegenomen eigenschappen niet recht evenredig zijn vertaald in een toename van de kostprijs.

Deze waardecreatie is essentieel voor de toeleverende industrie omdat ze anders alleen op prijs zouden kunnen concurreren. Ook voor de woningbouw kan waardecreatie een belangrijke rol spelen. Eisen van gebruikers nemen toe terwijl zij steeds minder kunnen financieren.

Een mooi voorbeeld van waardecreatie zijn TV’s. Een 24 inch kleuren TV met beeldbuis in de jaren ‘70 was naar verhouding een stuk duurder dan een 48 inch UHD TV met internet aansluiting vandaag. Dit is het resultaat van technische innovatie, automatisering en toenemende industrialisatie.

Subassemblages op de bouwplaats
Toeleveranciers streven naar een steeds verdergaande levering van geïntegreerde standaard bouwcomponenten die als complete subassemblages op de bouwplaats worden geleverd. Voor de bouwer is dat interessant omdat hiermee de bouwtijd en ook de foutmarge op de bouwplaats afneemt. Per saldo krijg de aannemer hiermee meer grip op zijn kosten. Uiteindelijk zou het doel moeten zijn om op de bouwplaats uitsluitend nog te assembleren en niets meer te creëren. Het ter plaatse inmeten en op maat maken van bouw- of installatie componenten moet zo snel mogelijk stoppen.

“Het ter plaatse inmeten en op maat maken van bouwcomponenten moet zo snel mogelijk stoppen.”

Uiteraard zijn er toleranties om rekening mee te houden maar het merendeel van deze werkzaamheden is het resultaat van onvoldoende voorbereiding of slordige uitvoering, en meestal een combinatie van beiden.

Coördinatie ruwbouw, afbouw, installatie
Binnen de huidige bouwestafette wordt veel werk dubbel gedaan. Een voorbeeld hiervan zijn kozijnstaten. Zowel de architect als de aannemer als de leverancier maken kozijnstaten en/of tekeningen. Dit werk wordt afhankelijk van de project fase door iemand anders gecoördineerd en ter controle rondgestuurd aan diverse betrokkenen. Alle uren die hiermee gemoeid zijn komen uiteindelijk ten laste van het project.

Voorwaarde voor een verdergaande industrialisering van de bouw is dat een centrale coördinatie gaat plaatsvinden tussen ruwbouw, installatiewerk en afbouw. Hierbij zijn een aantal tegenstrijdige uitgangspunten die moeten worden samengebracht en opgelost. Deze hoogst noodzakelijke coördinatie bestaat niet uit nog meer bouwvergaderingen op de bouwplaats maar juist uit betere voorbereiding vooraf vanuit een centraal punt.

Duurzaam ontwerp
Gerekend vanuit de levensduur van de verschillende bouwcomponenten dienen gebouwen op een andere wijze tot stand te worden gebracht. De ruwbouw heeft een levensduur van pakweg 50 jaar, de gevel en dakbedekking 20 jaar, installaties 15 jaar, de binnen afwerking 10 jaar, etc. Deze verschillende intervallen dwingen om anders na te gaan te denken over de wijze van integratie van componenten. Onderhoud, vervanging en renovatie moeten integraal onderdeel worden van het ontwerp proces en gebouwen dienen zodanig te worden samengesteld dat deze activiteiten in de toekomst eenvoudig zijn uit te voeren.

Flexibiliteit gebouwfuncties
Flexibiliteit van gebouwfuncties speelt een steeds grotere rol omdat een woning over een periode van 50 jaar verschillende generaties bedient met steeds veranderende woonwensen. Zo hebben wij momenteel te maken met een groeiend percentage eenpersoons huishoudens en bijvoorbeeld ouderen die langer zelfstandig blijven of bij hun kinderen gaan wonen.

Beperkt assortiment
De keuzevrijheid van de gebruiker dient in het ontwerp te zijn voorbereid. Industrialisatie biedt de mogelijkheid om meer opties te leveren, ook al worden ze niet gebruikt. Dit kan ertoe leiden dat het goedkoper is om een grid van verlichtingspunten in alle plafonds te leggen dan om op een laat moment één enkel lichtpunt te bepalen voor ieder afzonderlijk plafond. Hetzelfde kan gelden voor keuken posities, badkamers of dakkapellen.

“Het beperken van de keuzenvrijheid van de klant klinkt misschien negatief maar is volkomen geaccepteerd.”

Het beperken van de keuzenvrijheid van de klant klinkt misschien negatief maar is volkomen geaccepteerd in alle productgroepen. De keuzevrijheid kan worden beperkt tot een vooraf vastgesteld aantal opties. Aan gebruikers moet voldoende keuze worden geboden zonder dat zij open vragen krijgen voorgelegd. Zo’n 80% van de markt moet zich in het geboden product herkennen en de rest zal genoegen moeten nemen met de beperkingen van het aanbod of bereid zijn veel extra te betalen voor een aanpassing achteraf.

Installaties drastisch uitgebreid
Installatiewerk neemt nu zo’n 50% van de bouwtijd in beslag. Dit komt ondermeer omdat installaties de afgelopen decennia drastisch zijn uitgebreid maar het omliggende bouwproces hetzelfde is gebleven. Industrialisatie biedt de mogelijkheid om vanuit een prefab installatiekern de totstandkoming van de omliggende gebouwschil opnieuw te definiëren met inachtneming van de vervanging en het onderhoud van de installaties op termijn.

Installaties zullen ook de komende decennia nog grote veranderingen doormaken. Woningen zullen voor energieopwekking in toenemende mate zelfvoorzienend worden waarbij nog de nodige wijzigingen zijn te verwachten als gevolg van het hoog innovatieve karakter van nieuwe opwekkings- en opslagsystemen. Daarbij zal de mate van automatisering sterk toenemen (denk aan ‘the internet of things’) waardoor intelligente netwerken bepalend worden voor de installatie lay-out. Draadloos schakelen en bijvoorbeeld laag voltage voeding zal zich naar verwachting tot standaard ontwikkelen.

Scholing
De kennis op de bouwplaats moet omhoog. Geavanceerde bouwsystemen vereisen goed getrainde werknemers die volgens vaste procedures werkzaamheden uitvoeren in een vaste volgorde. Het gebrek aan discipline op bouwplaatsen leidt tot een kosten verslindende operatie. Dit begint aan de bovenkant. Een bouwbedrijf dat niet in staat is om aan de voorkant de zaken strak te regelen kan niet verwachten dat het aan de achterkant dan wel goed komt.

Tot slot
De Ruwbouw Groep heeft het initiatief genomen om samen met de bouwindustrie te gaan onderzoeken hoe de barrières naar industrialisatie van de bouw kunnen worden geslecht. Dit heeft geleid tot twee bijzondere workshops met deelnemers uit de praktijk waarmee de basis is gelegd voor dit verslag.

Alle deelnemers stelden vast dat er binnen de bouwwereld een cultuuromslag nodig is om succesvol te innoveren. Hoe dat gaat gebeuren hangt in belangrijke mate af van de sector zelf. De kennis is in ieder geval aanwezig en zoals tijdens de workshops bleek is er ook voldoende enthousiasme.

Ik wil alle deelnemers aan de workshops hartelijk te bedanken voor hun open opstelling en inbreng van kennis en ervaring. Het waren inspirerende gesprekken zonder dat de realiteit ook maar enig moment uit het oog werd verloren.

Daarbij wil ik de Ruwbouw Groep bedanken voor dit prachtige initiatief. Het is zoals Frank van Lookeren Campagne de industrialisatie van de bouw al aankondigde: ‘The train has left the station’. Wordt vervolgd…

Carel van Houte.

 

Lees meer:

Artikel 1 : Wat is de overeenkomst tussen een gasfornuis en woningbouw?

Artikel 2: Waarom lopen we de Bouwestafette nog?

Artikel 3: Wie is de baas?